Pałac we Wzdowie 1898 r.

Wzdów znany jest głównie z tego, że działał tu do roku 2005 Małopolski Uniwersytet Ludowy z siedzibą w dawnym Pałacu Ostaszewskich. Po 47 latach działalności, ze względu na minimalne wsparcie państwa w utrzymaniu siebie i budynku, MUL przeniósł swą siedzibę do Woli Sękowej. Dziś budynek pałacu, który przeszedł w ręce prywatne, pozostaje niewykorzystany, jest zniszczony, a ze wspaniałości wnętrz za czasów Ostaszewskich nie pozostało już nic. Park otaczający pałac jest zaniedbany.

Od XVIII wieku ze Wzdowem związany był ród Ostaszewskich, którzy pochodzili z Mazowsza. Imponujący swą architekturą pałac został wzniesiony w 1794 roku za sprawą Michała Ostaszewskiego na miejscu starego już i skromnego dworu w otoczeniu parku krajobrazowego, którego datę powstania szacuje się na podobny okres (o dworze nie zachowały się żadne informacje, gdyż dokumentacja została zniszczona podczas rabacji galicyjskiej i II wojny światowej). Zgodnie z duchem epoki, pałac posiadał cechy klasycystyczne. Wzniesiony został na rzucie szerokiego prostokąta. Był budowlą dziewięcioosiową i jednopiętrową, zwróconą frontem ku wschodowi, murowaną z cegły i kamienia, otynkowaną. Na osi od zachodu był salon z sufitem z fasetą i z fragmentami parkietu z dwubarwnego drewna. Od wschodu znajdowała się sień z neorenesansowym stropem kasetowym i rozetami. Jeszcze do dziś zachowała się częściowo klasycystyczna stolarka drzwi i boazerii. Pod częścią środkową pałacu znajdują się sklepione piwnice z lunetami, do których wejście zamknięte było portalem kamiennym, a prowadziła do nich kuta żelazna brama. Cała budowla pokryta jest dachem czterospadowym. Około roku 1880 został gruntownie rozbudowany według projektu Adama Ostaszewskiego, ówczesnego właściciela wsi Wzdów i Turze Pole. W latach 1917-1918 oraz 1972- 1973 był również remontowany. Końcem XIX w. dobudowano prawe skrzydło pałacu oraz podwyższono całą budowlę o jedną kondygnację. Przed wybuchem II wojny światowej pałac składał się z dwóch głównych części- pierwszej, starszej części, którą stanowi korpus główny oraz drugiej, czyli nowszego skrzydła, wzniesionego przy prawej elewacji bocznej. W części środkowej korpusu usytuowany jest pięcioosiowy ryzalit, półkoliście zamknięty głównymi drzwiami wejściowymi, takiego samego kształtu jak na piętrze, oraz czterema oknami. Uwagę zwraca fasada z drzwiami wejściowymi. Fasady budynków zakończone były wieżami, wyższymi od głównego korpusu pałacu o pół kondygnacji, pokryte stożkowymi daszkami z żelaznymi iglicami na końcach. Taras opierał się na trzech arkadach frontowych i dwóch bocznych, od zewnątrz zamknięty balustradą z tralek. Balkon otoczony był kutą żelazną bramą. Bel- étage tworzyły salony (m.in. salon kolumnowy, salon muzyczny), sala jadalna i biblioteka (z cennymi zbiorami, rękopisami, globusami i przyrządami astronomicznymi oraz portretami rodzinnymi). Skromny wystrój wnętrz ograniczony był do kominków w różnym stylu i parkietowych posadzek. W salonie wielkim ściany obite były barwnym materiałem, wisiały na nich również dywany wschodnie, które zdobiły też posadzkę. Komplet mebli pochodził z czasów Ludwika Filipa. Spośród ciekawszych elementów warto wymienić jeszcze klatkę schodową z kamiennymi stopniami, tralkową balustradą i ozdobną, kutą w żelazie, latarnią.
Niedługo po rozpoczęciu II wojny światowej, w roku 1939, pałac przejęli Niemcy, urządzając w nim kasyno dla oficerów Wermachtu i Luftwaffe. Następnie, do końca stycznia 1945 r. budynek zajmowany był przez sztab jednostki Armii Czerwonej. Po wojnie, w roku 1949 przeprowadzono remont i budynek przez cztery lata wykorzystywano jako Państwowy Dom Dziecka, a w roku 1953 przekształcono go w Państwowy Młodzieżowy Zakład Wychowawczy. Ostatecznie, w roku 1959 pałac przejął Zarząd Główny ZWK i umieścił w nim Uniwersytet Ludowy, który wcześniej działał w dawnej rezydencji Ostaszewskich. Od 1996 roku niepubliczna placówka oświaty dorosłych funkcjonuje jako Małopolski Uniwersytet Ludowy, kształcąc na dwuletnim kursie instruktorów rękodzieła artystycznego. W okresie wakacyjnym, w czasach działalności MUL-u, pałac i park były miejscem wypoczynku dzieci i młodzieży zjeżdżających do Wzdowa na kolonie i obozy.

Park
Pałac Ostaszewskich otoczony jest przez rozległy, 18 hektarowy park z zabytkowym starodrzewiem, sięgający początkami XVIII wieku. Można w nim odnaleźć wiele rzadkich gatunków drzew, m.in. buki czerwone, sosny, dęby czy wierzby płaczące.
Park słynie z rozległych alej dębowych, ale poza nimi w parku przechadzać można się alejami kasztanowymi czy jesionowymi. Poza dębami rosną tutaj czereśnia ptasia, brzoza brodawkowata i czarna, wiąz górski, klon paklon (w tym jedno pięciopniowe drzewo). Jest wiele buków (w tym buk purpurowy). Rośnie również platan klonolistny, dąb błotny i czerwony, żywotnik olbrzymi i zachodni, świerk kłujący, daglezja zielona, jałowiec chiński i sabiński, kasztanowiec gładki i żółty, korkowiec amurski, sosna rumelijska, sosna wejmutka oraz sosna czarna, cyprysik groszkowy, lipa szerokolistna, lipa Moltkego, jesion pensylwański.
Tuż przy pałacu rośnie drzewo, z którym wiąże się legenda o trzech synach Teofila Ostaszewskiego: Adamie, Kazimierzu i Stanisławie. Mieli oni rzekomo posadzić w młodości lipę, której z jednego korzenia wyrastają trzy odnogi.
Za czasów Ostaszewskich park miał charakter krajobrazowy, był zadbany. Przed pałacem rozciągał się staw, na polanach rosły starannie przystrzygane krzewy ozdobne. Aleja dębowa, ciągnąca się ok. 1 kilometra w kierunku Jasionowa, ozdobiona była kwiatami sadzonymi w gazonach oraz na klombach.
Po II wojnie światowej majątek ziemski podzielono pomiędzy ludność tutejszą i obcą z powodu reformy rolnej. Należącą do folwarku sporą część lasu wycięto używając do odbudowy domów zniszczonych w czasie wojny. 10-hektarowy ogród dworski przeznaczono na użytek Szkoły Rolniczej we Wzdowie, ale niedbałe kierownictwo doprowadziło go do ruiny.
Na terenie parku istniały altany klasycystyczne , XIX-wieczna drewniana rządcówka, budynki gospodarcze- obora i cieplarnia. Budynki gospodarcze zachowały się do dziś. W latach osiemdziesiątych XIX w. Ostaszewski postawił obserwatorium astronomiczne, zwane „Na cyrklu”. Do dzisiaj pozostał po nim jedynie sztuczny kopiec. Znanym miejscem w parku jest również pagórek zwany „Altaną”, dawny ciśnieniowy zbiornik wodny, obecnie służący młodszym wzdowskim saneczkarzom, narciarzom czy rowerzystom. Na skraju parku, przy głównej drodze, w sztucznej grocie z 1863 r. znajduje się ludowa rzeźba Chrystusa Biczowanego, wykonana z drzewa lipowego. We wschodniej części parku zaś, od strony cmentarza stoi około 2,5- metrowy krzyż, prawdopodobnie wzniesiony przez chłopów jako wyraz dziękczynienia za zniesienie pańszczyzny. Wyżłobiono na nim napis „Od powietrza, głodu, ognia i wojny – zachowaj nas Panie” oraz kilka dat, które trudno rozszyfrować.